Kiedy art. 229 ugn nie znajduje zastosowania?

Pozostając w temacie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na cel publiczny chciałbym wspomnieć o art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten określa sytuacje, w których byłych właściciel nie uzyska zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, pomimo, iż zostały spełnione wszystkich warunki do tego zwrotu. Zgodnie z jego treścią jeśli przed dniem 1 stycznia 1998 r. wywłaszczona nieruchomość została sprzedana (lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego) na rzecz osoby trzeciej to nie można żądać jej zwrotu.

Kwestionowanie ważności samej umowy sprzedaży/ustanowienia prawa użytkowania wieczystego ze względu na istnienie obowiązku poinformowania byłych właścicieli o możliwości zwrotu i zakazu zbywania takiej nieruchomości również nie przyniesie rezultatu (więcej o tym tutaj).

Dlatego też istotnym jest dokładne zdefiniowanie przesłanek określonych w tym przepisie. Po pierwsze warto zauważyć, iż skutki z art. 229 ugn powstają wyłącznie w przypadku przeniesienia własności nieruchomości w drodze: umowy sprzedaży i w przypadku ustanowienia na nieruchomości prawa użytkowania wieczystego. Inne przypadki zbycia nieruchomości, jak np. umowa darowizny, zrzeczenie się nie wyłączają roszczenia o zwrot. Kontrowersje może budzić natomiast umowa zamiany, do której odpowiednie zastosowanie znajdują przepisy o umowie sprzedaży. Jako, iż art. 229 ugn stanowi wyjątek od zasady zwrotu wywłaszczonych nieruchomości jego treść nie powinna być interpretowana rozszerzająco. Ponadto w ugn umowa zamiany jest wielokrotnie wymieniana obok umowy sprzedaży – gdyby ustawodawca miał zamiar objąć regulacją art. 229 ugn także przypadki zbycia nieruchomości w drodze umowy zamiany, to znalazłoby to odzwierciedlenie wprost w treści przepisu. Stąd można przyjąć hipotezę, iż w przypadku umowy zamiany byli właściciele nie tracą prawa do zwrotu nieruchomości.

Wątpliwości może budzić również pojęcie „osoby trzeciej” w szczególności w stosunku do jednostek samorządu terytorialnego – ale o tym w następnym wpisie.

6 comments:

  1. W istocie, art. 229 ugn stanowi negatywną przesłankę orzeczenia o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, niemniej jednak orzekając na jego podstawie organ administracji publicznej nie bada zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia przez pryzmat art. 137 ust. 1 ugn, w związku z tym twierdzenie, iż „były właściciel nie uzyska zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, pomimo iż zostały spełnione wszystkich warunki do tego zwrotu”, jest zbyt daleko idące.
    I proszę pamiętać, iż istotną kwestią jest to, aby prawo osoby trzeciej do danej nieruchomości zostało ujawnione w księdze wieczystej przed 1 stycznia 1998 r. Przykładowo, jeżeli akt notarialny, na podstawie którego ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na nieruchomości został sporządzony przed ww. datą a wpisu dokonano już po 1 stycznia 1998 r. (a i takie sytuacje się zdarzają), to zmienia się podstawa orzekania na art. 137 ust. 1 ugn i jest badana zbędność nieruchomości.

    1. Oczywiście ma Pani rację – jeśli wystąpią przesłanki z art. 229 u.g.n. organ w ogóle nie zajmuje się kwestią badania przesłanek zwrotu. Mnie chodziło raczej o to, iż w takich przypadkach to, że spełnione są przesłanki z art. 137 u.g.n. i tak nie może skutkować zwrotem nieruchomości.
      Warto dodać, iż ze względu na konstrukcję art. 229 u.g.n. (przeszkoda prawna do zwrotu) pojawiła się też rozbieżność co do sposobu orzekania w takich przypadkach: czy organ winien umorzyć postępowanie na podstawie art. 105 par. 1 kpa czy też wydać decyzję o odmowie zwrotu?
      Co do drugiej kwestii, to uprzedziła Pani nieco mój kolejny planowany wpis. Rzeczywiście jeśli prawo osoby trzeciej nie zostało ujawnione w księdze wieczystej do dnia 31 grudnia 1997 r., to w takim przypadku ewentualny zwrot nieruchomości nie jest wyłączony, nawet jeśli do zbycia/ustanowienia użytkowania wieczystego doszło wiele lat wcześniej.

      1. Szczerze powiedziawszy pierwszy raz słyszę o tym, że jest rozbieżność, co do sposobu orzekania w przypadku decyzji na podstawie art. 229 u.g.n. W tym przypadku nie widzę podstaw do umorzenia postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania miałaby miejsce, gdyby istniały okoliczności czyniące wydanie decyzji administracyjnej prawnie niemożliwym z uwagi na brak przedmiotu postępowania. A decyzja z art. 229 u.g.n. jest decyzją merytoryczną i po uzyskaniu przymiotu ostateczności mamy do czynienia ze stanem powagi rzeczy osądzonej. Umarzając postępowanie nie moglibyśmy mówić o stanie res iudicata. Jedyną sytuacją, w której umarzam postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest wycofanie wniosku przez wnioskodawcę.
        Z drugiej strony ostatnio trafiłam na wyrok WSA, w którym uchylono decyzje organu I i II instancji, wprawdzie z uwagi na wyrok TK z lipca tego roku, ale Sąd nie omieszkał dodać, że organy nieprawidłowo zastosowały art. 105 par. 1 k.p.a., tj. organ I instancji umorzył postępowanie, a Wojewoda utrzymał tą decyzje w mocy, w sytuacji, gdy do wniosku nie przyłączyły się wszystkie uprawnione osoby. Ale to tak na marginesie.
        Widać, że organy mają różne pomysły na zakończenie postępowania.

        1. Wyrok
          Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie
          z dnia 19 lutego 2013 r.
          II SA/Rz 927/12
          Bezprzedmiotowość postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.
          TEZA aktualna
          Użyty w art. 229 u.g.n. zwrot „roszczenie nie przysługuje” przesądza o tym, że w razie spełnienia przesłanek określonych w przepisie, postępowanie administracyjne jest bezprzedmiotowe, bo były właściciel lub jego spadkobiercy nie mogą domagać się zwrotu nieruchomości. To zaś stanowi podstawę do umorzenia postępowania.

          1. Dziękuję Pani Iwono, właśnie o tego typu rozstrzygnięciu pisałem. Zresztą NSA też nie jest pewny jakie rozstrzygnięcie w tych przypadkach powinno być wydane:

            Wyrok

            Naczelnego Sądu Administracyjnego

            z dnia 7 października 2010 r.

            I OSK 1673/09

            Teza

            1. Jeżeli w sprawie o zwrot nieruchomości wszczętej na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), ujawni się okoliczność, iż nieruchomość wywłaszczona została oddana w użytkowanie wieczyste przed dniem wejścia w życie ustawy, prawo nabywcy zaś zostało ujawnione w księdze wieczystej, to postępowanie administracyjne powinno ulec umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 KPA jako bezprzedmiotowe.

            Wyrok

            Naczelnego Sądu Administracyjnego

            z dnia 20 kwietnia 2011 r.

            I OSK 904/10

            Teza

            W przypadku ustalenia przez organ zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wydanie decyzji umarzającej postępowanie administracyjne w sprawie jako bezprzedmiotowe, narusza art. 105 § 1 KPA.

  2. W związku z rozbieżnościami w orzecznictwie NSA w Wyroku z dnia 11 lutego 2015 r. I OSK 1122/13 doszedł do wniosku że nie ma znaczenia forma rozstrzygnięcia „Odnośnie do drugiego zagadnienia, które wyłoniło się w sprawie, czyli formy rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, gdy zachodzą negatywne przesłanki z art. 229 u.g.n. nie ma jednolitości stanowiska w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, choć dominują poglądy opowiadające się w takiej sytuacji za umorzeniem postępowania. Okoliczność ta nie ma istotnego wpływu na wynik rozstrzygnięcia w sprawie, gdyż umorzenie postępowania, jak i odmowa zwrotu sprowadzają się do tego, że żądający zwrotu nieruchomości nie może jej otrzymać (por. wyrok NSA z dnia 16 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 383/08, publ.www.nsa.gov.pl)”.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *