Projekt dużej ustawy reprywatyzacyjnej – nowe wywłaszczenie

W ostatnim czasie ze względu na opublikowanie przez MS projektu tzw. „dużej ustawy reprywatyzacyjnej” powrócił temat ostatecznego uregulowania problemu reprywatyzacji. Ze względu na tematykę niniejszego bloga, nie mogłem nie popełnić kilku wpisów zawierających moje uwagi do wspomnianego wyżej projektu.

Pierwszego z wpisów nie poświęcę jednak zasadom, warunkom i wysokości wypłaconej rekompensaty za utracone mienie, a wręcz przeciwnie – kwestii kolejnego wywłaszczenia. Otóż omawiany projekt, przy okazji regulowania roszczeń osób których mienie zostało wywłaszczone, tworzy nową podstawę przejęcia nieruchomości osób prywatnych przez Państwo. Zakres wywłaszczenia jest szeroki i może być z łatwością wykorzystany do przejmowania przez Skarb Państwa nie tylko nieruchomości, które faktycznie zostały opuszczone przez właścicieli lub ich spadkobierców w związku z powojenną emigracją, ale również nieruchomości, które z innych względów nie są faktycznie użytkowane przez ich właścicieli. Chodzi tu głównie o nieruchomości rolne i leśne.

Przejęcie nieruchomości miałoby nastąpić w przypadku łącznego spełnienia poniższych warunków:

  1. nie można ustalić właściciela nieruchomości;
  2. nieruchomość co najmniej od 5 grudnia 1990 r. jest we władaniu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego

ALBO

nieruchomość co najmniej od 5 grudnia 1990 r. nie była we władaniu innej         osoby.

Znamienne jest, iż w projekcie ustawy próżno szukać definicji „władania”. Nie wiadomo zatem czy chodzi o posiadanie samoistne, posiadanie zależne, władanie, którego podstawą była decyzja administracyjna albo umowa cywilnoprawna. Czy zatem każda forma władania będzie prowadzić do przejęcia nieruchomości?

Ponadto już sam fakt, że nikt inny nie władał nieruchomością miałby skutkować przejęciem takiej nieruchomości przez Skarb Państwa.

Biorąc pod uwagę powyższe warunki, potencjalnie zagrożona może być własność wszystkich spadkobierców, którzy nie uwidocznili swojego prawa własności w księgach wieczystych nieruchomości wchodzących w skład spadku po osobie zmarłej przed 5 grudnia 1990 r.

Porównując projektowane przepisy do warunków nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, można odnieść wrażenie, iż głównym celem projektu jest umożliwienie Skarbowi Państwa/jednostkom samorządu terytorialnego nabycie nieruchomości bez konieczności wykazywania przesłanek ich zasiedzenia (w szczególności samoistności posiadania). Dlaczego? Odpowiedź jest prosta – dotychczas najczęstszym powodem oddalenia wniosków o zasiedzenie przez Skarb Państwa była właśnie niemożność udowodnienia, iż Skarb Państwa władał nieruchomością jak właściciel. Jeśli komentowany projekt wejdzie w życie, powyższy problem zniknie.

Co więcej przyjęcie tego projektu w obecnym kształcie ponownie otworzy Skarbowi Państwa/jednostce samorządu terytorialnego drogę do nabycia własności w sprawach, w których oddalono już wnioski o zasiedzenie.

I krótka refleksja ogólna na koniec. Otóż nazwa projektowanej ustawy brzmi: „ustawa o zrekompensowaniu niektórych krzywd wyrządzonych osobom fizycznym wskutek przejęcia nieruchomości lub zabytków ruchomych przez władze komunistyczne po 1944 r.” Po analizie tego projektu dochodzę jednak do wniosku, że nazwa ustawy powinna mieć nieco inne brzmienie: „ustawa o ograniczeniu i pozbawieniu praw do rekompensaty i zwrotu nieruchomości przejętych przez władze komunistyczne po 1944 r. oraz o przejęciu własności nieruchomości opuszczonych przez Skarb Państwa”.

Czy mogę dochodzić wynagrodzenia za korzystanie ze służebności pomimo jej zasiedzenia?

Z tytułowym pytaniem zwrócił się do mnie niedawno jeden z klientów. Problem dotyczył tego, czy właściciel nieruchomości, która została obciążona służebnością przesyłu (ustanowionej przez zasiedzenie) może żądać wynagrodzenia za korzystanie z tej służebności za okres sprzed daty zasiedzenia? Klient liczył, iż chociaż w części uda mu się zrekompensować straty związane z ograniczeniem jego prawa własności. […]

Nieważność decyzji a termin przedawnienia odszkodowania

W dnu 13 lipca 2016 r. Sąd Najwyższy w powiększonym składzie wydał pod sygn. akt III CZP 14/16 uchwałę, która może mieć istotne znaczenie w wielu sprawach dotyczących odszkodowań za niesłuszne wywłaszczenie nieruchomości. Powyższa uchwała została wydana na kanwie następującego stanu faktycznego: powodowie uzyskali w 2000 r. decyzję administracyjną unieważniającą decyzję o odmowie ustanowienia na […]

Zwrot mienia na rzecz gmin wyznaniowych żydowskich

Pomimo rosnącej niechęci społeczeństwa do reprywatyzacji mienia przejętego przez Skarb Państwa po wojnie co jakiś czas pojawiają się orzeczenia korzystne dla byłych właścicieli. Najnowszym przykładem tego typu orzeczeń jest uchwała SN z dnia 22 czerwca 2016 r. sygn. akt III CZP 28/16. Tym razem SN zajął się zagadnieniem możliwości zwrotu nieruchomości gminom wyznaniowym żydowskim działającym […]

Wrażenia z konferencji „Reprywatyzacja w orzecznictwie sądów”

W dniu 26 lutego 2016 r. w budynku Sądu Najwyższego odbyła się konferencja pod patronatem Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego pn. „Reprywatyzacja w orzecznictwie sądów”, na której oczywiście nie mogło mnie zabraknąć. Ze względu na to, jakie kwestie były tam poruszane zdecydowałem się na popełnienie tego wpisu. Głównym przedmiotem wystąpień prelegentów oraz dyskusji był kierunek orzecznictwa […]

Co zrobić gdy część działki przeznaczono pod drogę publiczną?

Obecnie gminy coraz częściej decydują się na wprowadzanie na swoich obszarach miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego (w skrócie mpzp), a powierzchnia terytorium Polski objęta tymi planami ustawicznie wzrasta. Plany te kształtują przeznaczenie gruntów – to od ich treści zależy np. czy konkretna działka może zostać zabudowana czy też nie. W treści mpzp wskazywane są również planowane przez gminę […]

Nie każda decyzja przesądza o dobrej wierze przedsiębiorcy przesyłowego

Niedawno SN poruszył po raz kolejny zagadnienie zasiedzenia służebności przesyłu. Uchwała z dnia 20 listopada 2015 r. (sygn. akt III CZP 76/15) dotyczyła następujących stanów faktycznych: Przedsiębiorca przesyłowy w związku z zamiarem realizacji inwestycji uzyskał decyzje administracyjne wymagane dla realizacji procesu budowlanego (np. decyzję lokalizacyjną, decyzję o pozwoleniu na budowę). Jednocześnie nie dysponował on tytułem […]

Przerwanie biegu przemilczenia co do majątku opuszczonego

Dekret z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich nie obowiązuje już od 1985 r., jednak nadal istnieje możliwość orzekania przez Sądy o nabyciu własności nieruchomości opuszczonych na warunkach określonych w tym dekrecie na rzecz Skarbu Państwa. Podstawą nabycia własności była instytucja tzw. przemilczenia, która sprowadzała się do uznania, iż po upływie 10 lat […]

Pojęcie „osoby trzeciej” w rozumieniu art. 229 ugn

Kontynuując wątek, o którym wspomniałem w poprzednim wpisie, chciałbym zwrócić uwagę na pojęcie „osoby trzeciej” występujące w treści art. 229 ugn. Właściwe zidentyfikowanie konkretnego nabywcy jako „osoby trzeciej” ma bowiem decydujące znaczenie dla odpowiedzi na pytanie: czy zwrot jest dopuszczalny? Niewątpliwie za „osoby trzecie” należy uznać osoby fizyczne i inne podmioty prywatne (jak np. spółki […]

Kiedy art. 229 ugn nie znajduje zastosowania?

Pozostając w temacie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na cel publiczny chciałbym wspomnieć o art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten określa sytuacje, w których byłych właściciel nie uzyska zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, pomimo, iż zostały spełnione wszystkich warunki do tego zwrotu. Zgodnie z jego treścią jeśli przed dniem 1 stycznia 1998 r. wywłaszczona nieruchomość została sprzedana (lub […]