Wrażenia z konferencji „Reprywatyzacja w orzecznictwie sądów”

W dniu 26 lutego 2016 r. w budynku Sądu Najwyższego odbyła się konferencja pod patronatem Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego pn. „Reprywatyzacja w orzecznictwie sądów”, na której oczywiście nie mogło mnie zabraknąć. Ze względu na to, jakie kwestie były tam poruszane zdecydowałem się na popełnienie tego wpisu.

Głównym przedmiotem wystąpień prelegentów oraz dyskusji był kierunek orzecznictwa sądów, w szczególności w zakresie możliwości unieważniania decyzji administracyjnych o wywłaszczeniu oraz zasadność wprowadzenia w życie ustawy reprywatyzacyjnej i związane z tym zagrożenia.

Wyrażone stanowiska i poglądy potwierdzają aktualną tendencję do ograniczania praw i roszczeń osób, których własność została przejęta w okresie PRL przez Skarb Państwa. Prelegenci w pierwszej kolejności jednomyślnie skrytykowali fakt, iż ustawodawca nie ograniczył jakimkolwiek terminem możliwości żądania stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych. Brak tego terminu daje bowiem możliwość żądania zwrotu nieruchomości lub odszkodowania pomimo upływu kilkudziesięciu lat od zdarzenia.

Część prelegentów wskazywała na konieczność uregulowania kwestii reprywatyzacji w ustawie, tak jak to miało miejsce np. w sprawach mienia zabużańskiego. Termin dochodzenia odszkodowania za utracone mienie miałby być ograniczony w czasie. Debata na temat wprowadzenia takiej ustawy toczy się jednak już od kilkunastu lat, niestety bez wymiernych rezultatów. Ostatni projekt takiej ustawy pojawił się w 2011 r., nie został jednak nigdy uchwalony. Oprócz przyczyn finansowych, za taki stan rzeczy odpowiadają także inne okoliczności – w szczególności zagrożenie, iż taka ustawa zostanie uznana za niezgodną z Konstytucją lub przepisami międzynarodowymi (np. Protokół nr 1 do EKPC).

Z pewnym żalem zauważyłem, iż dyskusja w zasadzie krążyła głównie wokół problemu tzw. „gruntów warszawskich”. Podobnie wspominane orzecznictwo sądów dotyczyło głównie kwestii istotnych z punktu widzenia tych właśnie spraw. Kwestia zasiedzenia nieruchomości przez Skarb Państwa/jednostki samorządu terytorialnego i zagadnienie majątków opuszczonych nie zostały w zasadzie podjęte. Nie zauważono też, iż orzecznictwo sądów w tym zakresie konsekwentnie ogranicza możliwości odzyskania tych nieruchomości przez dawnych właścicieli.

Podsumowując – problem reprywatyzacji nadal pozostaje nierozwiązany, a byli właściciele skazani są na duże ryzyko związane z dochodzeniem swych roszczeń przed sądami, ze względu na stale zmieniające się linie orzecznicze.

Co zrobić gdy część działki przeznaczono pod drogę publiczną?

Obecnie gminy coraz częściej decydują się na wprowadzanie na swoich obszarach miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego (w skrócie mpzp), a powierzchnia terytorium Polski objęta tymi planami ustawicznie wzrasta. Plany te kształtują przeznaczenie gruntów – to od ich treści zależy np. czy konkretna działka może zostać zabudowana czy też nie. W treści mpzp wskazywane są również planowane przez gminę […]

Nie każda decyzja przesądza o dobrej wierze przedsiębiorcy przesyłowego

Niedawno SN poruszył po raz kolejny zagadnienie zasiedzenia służebności przesyłu. Uchwała z dnia 20 listopada 2015 r. (sygn. akt III CZP 76/15) dotyczyła następujących stanów faktycznych: Przedsiębiorca przesyłowy w związku z zamiarem realizacji inwestycji uzyskał decyzje administracyjne wymagane dla realizacji procesu budowlanego (np. decyzję lokalizacyjną, decyzję o pozwoleniu na budowę). Jednocześnie nie dysponował on tytułem […]

Przerwanie biegu przemilczenia co do majątku opuszczonego

Dekret z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich nie obowiązuje już od 1985 r., jednak nadal istnieje możliwość orzekania przez Sądy o nabyciu własności nieruchomości opuszczonych na warunkach określonych w tym dekrecie na rzecz Skarbu Państwa. Podstawą nabycia własności była instytucja tzw. przemilczenia, która sprowadzała się do uznania, iż po upływie 10 lat […]

Pojęcie „osoby trzeciej” w rozumieniu art. 229 ugn

Kontynuując wątek, o którym wspomniałem w poprzednim wpisie, chciałbym zwrócić uwagę na pojęcie „osoby trzeciej” występujące w treści art. 229 ugn. Właściwe zidentyfikowanie konkretnego nabywcy jako „osoby trzeciej” ma bowiem decydujące znaczenie dla odpowiedzi na pytanie: czy zwrot jest dopuszczalny? Niewątpliwie za „osoby trzecie” należy uznać osoby fizyczne i inne podmioty prywatne (jak np. spółki […]

Kiedy art. 229 ugn nie znajduje zastosowania?

Pozostając w temacie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na cel publiczny chciałbym wspomnieć o art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten określa sytuacje, w których byłych właściciel nie uzyska zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, pomimo, iż zostały spełnione wszystkich warunki do tego zwrotu. Zgodnie z jego treścią jeśli przed dniem 1 stycznia 1998 r. wywłaszczona nieruchomość została sprzedana (lub […]

Ochrona praw nabywcy priorytetem

15 września 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie 7 sędziów podjął uchwałę o istotnym znaczeniu dla osób ubiegających się o zwrot wywłaszczonych nieruchomości (sygn. akt III CZP 107/14). Problem, którym zajął się SN sprowadzał się w zasadzie do stwierdzenia, czy umowa na mocy której Skarb Państwa/gmina zbyła uprzednio wywłaszczoną nieruchomość na rzecz osoby trzeciej, pomimo, […]

Stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej nie zawsze wystarczy

Uzyskanie decyzji stwierdzającej nieważność decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości na cele reformy rolnej nie jest wystarczające dla odzyskania tej nieruchomości i ujawnienia prawa własności w księdze wieczystej. Jest to dopiero pierwszy krok na dłuższej drodze prowadzącej do restytucji mienia. Skutkiem takiej decyzji jest bowiem jedynie wyeliminowanie z obrotu prawnego takiej rażąco wadliwej decyzji. Decyzja nieważnościowa nie […]

Odszkodowanie za korzystanie z urządzeń przesyłowych

Żądanie ustanowienia służebności przesyłu za wynagrodzeniem nie jest jedynym środkiem prawnym przysługującym właścicielowi nieruchomości w sytuacji bezprawnego posadowienia urządzeń przesyłowych na jego gruncie. Taka osoba ma dodatkowo lub alternatywnie możliwość żądania od przedsiębiorstwa przesyłowego korzystającego z tych urządzeń tzw. odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości. Takiego odszkodowania można dochodzić za okres dziesięciu lat wstecz, licząc […]

Odszkodowanie bez podatku spadkowego

Wyrokiem z dnia 30 czerwca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że nabyte w spadku roszczenie o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie jest objęte podatkiem od spadków i darowizn. Orzeczenie to ma znaczenie dla wszystkich osób będących spadkobiercami byłych właścicieli nieruchomości, którzy to utracili własność na mocy sprzecznych z prawem decyzji administracyjnych. Jako, […]